ژنرال گئییملی خوروز

نزار قبّانی / عرب شاعیری

سعید موغانلی

یارپاق قزئتی /  اردیبهشت - 1384 / بیرینجی ایل / بئشینجی سایی /  ۵-جی صحیفه

محله­میزده فاشیست بیر خوروز وار

زامانلی و زامانسیز اؤتر

و کیمسه­نین آغلینا اونو کسمک گلمز.

محله­میزده قان تؤکوجو، سادیست بیر خوروز وار

هر صاباح محله تویوقلارینین توکلرینی دیدر

اونلاری قارقالار، قوولار، اوست­لرینه چیخار...

یاشماقچیلار وئبلاقیندا بئش شاعیرین شعر اوخونوشو  و تنقیدینی اوخویا بیلرسینیز:

 سلیمان اوغلو-رسول یونان-نیگار خیاوی-آتیلا کیشی زاده-آلما موغانلی

http://yashmaqchilar.blogfa.com/ 

شاعیر من دئییلم، شاعیر اونون گؤزلری ایدی...    «م.لوایی»

سایین سولماز تبریزلی­نین سئوگیلی روحونا

کی امامیه ده دمکرات­لارین ابدی قونشوسودور...

سعید موغانلی

...- سولماز دئییل او

اوزانمیش امامیه  قبرستانیندا

لوتو اؤلولرله چییین - چییینه!

گؤزلرینده سئکسوواللیق

دوداقلاریندا سئویشمه قوخوسو 

Adım həyəcandır

Səid Muğanlı

Bu şeir Əli Təbrizli dən türk dünyasına aldığım baxış dır

Onun ulu ruhuna pay olsun

Adım həyəcandır, adım Azərbaycandır

Adım təbrizin dəmir aşığının paslı dodağındadır

                   Müsəlla da yandırılan saz çanağında

Bəbək də mənəm beyrək də mənəm

                                                Qanlı bayraqlı Babək də mənəm

Dədəm qurqudun qopuzlu dili

                                                Adım Tümrüsün qanlı əlidir

At üstü yaşayan atilayam

 متن، دوزومو بیتمه_­ین بیر پازل­دیر

"اُحِبُ دئدیم ایت قاپدی منی". . .

شعرینین ائلَشتیرَل اوخونوشو

جعفر بزرگ امین (یارین)- تبریز2009

بو گون مدرن هرمنوتیک باخیمیندان شعر،  اؤیکو،  رومان،  بیر قطعه موسیقی،  نوماییش،  فیلم،  نقاشی و. . .  بیر متن ­دیرلر.  متن سونسوز بیر دونیادیر،  یاشامدیر: زامانسیز،  مکانسیز،  چئوره سیز و سینیرسیز.  یوزلر،  مینلر و میلیونلار اوخوجو،  دینله­ ییجی وسئیرائدیجیلر سایی و یوزلر، مینلر و میلیونلار دؤنه اوخونوب، دینله ­نیب و گؤرونوب و یئنی ­دن باشا دوشولوب، یئنی آچیلاردان یوزوملانیب یازیلاسیدیر متن. متن بو گونکو آنلامدا بیر پازل ­دیر منجه. دوزومو و دوزه­ نی بیتمه­ ین بیر پازل.

ابدیته دوشن یارپاق

علی تبریزلی

یارپاق قزئتی /  اردیبهشت - 1384 / بیرینجی ایل / بئشینجی سایی /  12-جی صحیفه

سعید موغانلی

آذربایجانین چاغداش یازیچی، تنقیدچی و شاعیرلریندن بیری ساییلان «علی تبریزلی حسین­آغااوغلو» 1308-جی ایلین تیر آیینین دؤردونده، آجیلی-شیرینلی اولایلار قوینو اولان تبریز شهرینین «منجّیم» محلّه­سینده آنادان اولموشدور.

ابتدایی و اورتا تحصیلاتینی اوردا بیتیریب، بیر ایل آذربایجان دموکرات فرقه­سی دؤنمینده تورکجه تحصیل آلمیشدیر. اون بئش یاشیندا تهرانا کؤچریلشدیریلمیشدیر. علی تبریزلی تهراندا غریب اولدوغو حالدا یورولماز چالیشقانلیقلا بیرگه درگی و کیتابلار اوخویوب، آنا دیلینه سئوگی و سایقی ایله گون کئچیریردی. او ایلک سئوداسینی شعرله عکس ائتدیریر و  دؤنه­لرله پهلوی رژیمینین زیندانلاریندا دوستاق اولور. او گنج ایکن، چئشیدلی ایشلرله مشغول اولور و نهایت «آتروپات» یایین ائوینی آچیر. اوردا، شاه اسماعیل ختایی یاشاییشی و شعرلری، ایکی جیلدده (بو کیتاب بیر رومان شکلینده و آشیق روایتی اساسیندا یازیلیب و شاه اسماعیل ختایی­نین بیر چوخ قوشما، غزل و دؤیوشلرینی عکس ائتدیریر. اونون عرب زنگی ایله دئییشمه و دؤیوشمه­سی خصوصی ماراق دوغورور.)، دیل و ادبیات، آذربایجان کلاسیک ادبیاتیندان شعر مجموعه­لری، فضولی دیوانی، اصلی- کرم، کوراوغلو  داستانی، سلمان ممتازین شعرلری، واحیدین غزللری، خود آموز زبان ترکی آذربایجانی با ترجمه­ی فارسی، عزیز نسین­ین بیر نئچه حیکایه­سی، غرللر (علی تبریزلی­نین غزللری) و ساوالان ایله بیرلیکده آذربایجان ترانه­لری ایکی جیلیدده و داها بیر نئچه باشقا کیتابلار حاضیرلاییر و چاپ ائتدیریر. او اؤزونو بیر یازیچی، آراشدیریجی، تاریخچی و دیلچی کیمی تانیتدیریر و هر نه­دن اوستون او «ایران تورکلری» دئییلن مانیفئستین تئوریسینی کیمی و ایراندا تورکچولوگون بانی­سی کیمی تانینمیشدیر. تبریزلی علی، دیل و ادبیات کیتابیندا رحیمسیز بیر تنقیدچی کیمی دیلیمیزه خور باخانلاری، دیلیمیزی و تاریخیمیزی تحریف ائدنلری قامچیلاییر. بو کیتاب، دیلیمیزده تنقید قونوسوندا یازیلان ایلکین­لردن ساییلا بیلر. اثرین دیلی سون درجه آخارلی، ساده و عموم دوشونن­دیر. تبریزلی علی، شعرلرینده ده اؤزللیکله غزللرینده چوخ ساده و آخارلی بیر دیلده، سیاسی و میللی موضوعلارا توخونور و بوتون میللت دوشمنلرینی تنقید آتشینه توتور. او، گنجلری، ساغچی­لار و سولچولارین تله­لریندن چکیندیریر و ائله اونا گؤره ده دؤنه­لرله شاه قولدورلارینین ایشکنجه­سینه معروض قالمیشدیر. او، اؤتن چاغین سیخینتی و بوغونتو ایچینده، «آتروپات کیتاب ائوی»ینده آذربایجان دیل و ادبیاتینا عؤمرونون سونونا کیمی باشاردیغی قدر قوللوق ائتمیشدیر. (آتروپات یایین ائوی، تهراندا، پارک شهرین قاباغیندا قدیم­کی «آژیر» قزئتینین قونشولوغوندا یئرلشمیشدیر)

علی تبریزلی 1376-جی ایلین بهمن آیینین اون­اوچونده تهراندا ابدیته قووشموشدور و اؤز وصیتینه اساسن دوغما یوردو تبریز شهرینین «وادی رحمت» قبرستانینین عایله­وی مزارلاریندا تورپاغا تابشیریلمیشدیر. روحو شاد، یولو گئدرلی...    

  عباس ميرزا و آذربايجان  کیتابی یایینلاندی

قاجار تاریخینه عایید اولان، سایین «امینه پاکروان»-نین یازدیغی «عباس ميرزا و آذربايجان» کیتابی، جوانشیر موغانلی­نین گؤزل ترجومه­ سیله، پینار یایین ائوی طرفیندن یایینلاندی. اثرده قاجار ولیعهدی عباس میرزانین حیاتی و وطن اوغردوندا سارسیلماز مباریزه­ سی و هابئله آذربایجانچیلیق دوشونجه­ سی ایره­ لی سوردورولور. ولیعهدین آجیناجاقلی اؤلومو، بوتون آذربایجان قهرمانلارینین  آجی اؤلوملریله اوخشارلیغی، وطنداشلیق طالعیمیزده ماراق دوغوراندیر.  کیتاب آذربایجان تورکجه­ سینین «اورتاق» دیل دئییلن اساسی ایله چئوریلمیش و تورکجه­ میزین سئحیرلی گؤزل­لییی و اؤزل­لییینی اورتایا قویموشدور. هابئله کیتاب چوخ کیفیتلی  و  اورَیه یاتان بیر دورومدا یاییملانمیشدیر. کیتابیین حاضیرلایانی سعید موغانلی و گرافیستی ایسه علی رضایی جنابلاری­دیر، کیتابا اوچ­ مین تومن دَیَر قویولموشدور.

کیتابا گؤره سایین چئویرمن «جوانشیر موغانلی»نین اؤزل  باخیشیندان پارچالار اوخویورسونوز:

عزيز اوخوجو!            آذربايجاندا فارس شووينيستلري‌نين تورک‌لري سويسوزلاشديرما پلانلاري ایله،  آذربايجان تاريخيني و گؤرکملي شخصيتلريني ايران مرکزلي بير ياناشما ايله فارس کيمليگينه، فارس تاريخينه عايد ائتمه‌يه چاليشيرلار.  بوتون دؤولت ايمکانلاري دا فارس ذهنييتي مرکزلي سيستئمين الينده اولدوغو اوچون بو ايشده باشاريلي اولموشلار. آذربايجاندا اويانيشين و ميللي کيمليگين يوکسلديگي بير واختدا تاريخي گئرچکلرين اولدوغو کيمي درک ائديلمه‌سينه جيدي احتيياج واردير. «عباس ميرزا و آذربايجان» آدلي کيتابين بو احتياجي برطرف ائتمکده چوخ تأثيرلي اولاجاغينا اينانيرام. ياخين تاريخيميزين بيلينمه‌سي باخيميندان کيتابدا گئرچکدن گئنيش بيلگيلر وار. ايلک دفعه اولاراق 19‌ـ‌جو عصرده آذربايجان اوردوسونون قورولماسي و ايلک دفعه اولاراق دا قاجار شاهزاده‌سي عباس‌ميرزا‌نين باشچيليغي ايله آذربايجان اوغروندا سيلاحلي ساواشين تفرعاتي حاققيندا گئنيش بيلگي الده ائده‌جکسينيز. شاهزاده، شرقده ايلک سياسي شخصيت اولاراق سئکولار بير دؤولت قورماق ايسته‌ميش، بو سببدن ده فارس ميللييتچيليگي اعتيراضينا توش اولموشدور. بونا قارشيليق اولاراق عباس‌ميرزا آذربايجان مرکزلي دين پروژه­سيني گليشديرمگي دوشونموشدور. بو ايستيقامتده اؤزلليکله ده روسييا ايمپئراتورو پيوترون رئفورملاريندان دا تاثيرلنميش، اونون ساققال اينقيلابيني آذربايجاندا گئرچکلشديرمک نييتينده بولونموشدور. بو ايشيني ايلک اؤنجه آذربايجان اوردوسونون عسگرلري اوزرينده تطبيق ائتميش، هر کسين آوروپاليلار کيمي ساققاليني قيرخماسينا امر ائتميشدي. شاهزاده‌نين بو عملي دين خاديملري‌نين چوخ جيدي اعتيراضينا سبب اولموشدور. چونکو بعضی دینچی­لره گؤره ساققال قيرخماق ديني عادت‌ـ‌ عنعنه‌لره اويغون گلميردي. شاهزاده، قاجارييه دؤولتينده و آذربايجان اوردوسوندا خيدمت ائدن فرانسانين حربي موتخصيص و موهنديس‌لري واسيطه‌سي ايله 1789‌ـ‌جو ايل بؤيوک فرانسا اينقيلابي‌نين مودئرن طلبلري ايله تانيش اولموش، دريندن تاثيرلنميشدير. بو سببدن ده هم پايتاختي تبريزه کؤچورمک، هم تورک ديليني قاجار ايمپئراتورلوغونون رسمي دؤولت ديلي اولاراق اعلان ائتمک، هم ده 19‌ـ‌جو عصر شرطلرينه گؤره سئکولار  بير دؤولت قورماق ايسته‌ميشدير. بونون اوچون آذربايجانين حربي، مدني و ايقتيصادي حياتي‌نين مودئرنلشمه‌سي ايستيقامتينده بير چوخ رئفورملار گئرچکلشديرميشدير. آنجاق عباس‌ميرزانين ايصلاحاتلاريني دوردورماق اوچون دين خاديم‌لري­نين تلقيني ايله آتاسي فتحعلي‌شاه اونو آذربايجاندان اوزاقلاشديرماق زوروندا قالميشدير. خوراساندا وفات ائدن عباس ميرزا سون نفسينده «آذربايجان، آذربايجان»‌ـ‌ دئيه گؤزلريني يومموشدور. کيتابدا 19‌ـ‌جو عصر دونيانين بؤيوک دؤولت‌لري‌نين اورتا دوغو و مرکزي آسييا ايله باغلي پلانلاري، شاهزاده‌نين ديپلوماتيک و حربي مانئورالاري حاققيندا هرطرفلي بيلگي واردير. بو بيلگيلر 19‌ـ‌جو عصرين بيرينجي ياريسيندا قاجارييه ده خيدمت ائدن فرانسا، اينگيلتره، روسيا کيمي خاريجي دؤولتلرين تمثيلچيلري‌نين رسمي مکتوبلاريندان و شخصي خاطيره‌لريندن آلينميشدير. ان اؤنملي اولان دا بودور کي، او زامانکي ساواشلار فارسلارين و روسلارين اويدوردوقلاري کيمي ايران ـ روسييا آراسيندا دئييل، قاجارييه‌ـ‌ روسييا آراسيندا باش وئرميشدير. بو ساواشين باش ايفاچيلاري ايسه قاجارييه‌نين آذربايجان اوردوسو ايله روسييانين قافقاز اوردوسو اولموشدور.  داها آيرينتيلي بيلگي اوچون کيتابي ديققتله اوخوماق لازيم‌دير. ترجومه ده بلکه بوگونکو آليشيلميش آذربايجان تورکجه‌سيندن بير آز فرقلي اوسلوبا راستلانا بيلرسينيز.  بونلار شعورلو شکيلده ائديلميشدير. کيتابدا درينلشديريلميش و اؤز کؤکو اوستونده دوغوب ‌ـ‌ دوغورا بيله‌جک آنا ديليميزين ايمکانلاريندان گئنيش شکيلده فايدالانماغا چاليشيلميشدير.

http://www.yashmaq.trk.ir

سایین ارسلان میرزایی نین قاشقای دیلینده

  (اوزاق یول) آدلی شعر توپلوسو یایینلاندی.